Czwartek,  18 stycznia 2018, Imieniny: Beatrycze, Ma砱orzaty, Piotra
   Strona g艂贸wna       Samorz膮d       Osi臋ciny       Kultura i Sport       Edukacja       Inwestycje       Przetargi       Umowy    

 Stanis艂aw G贸recki


Bitwa pod Osi臋cinami 10 wrze艣nia 1939 r.


W kampanii wrze艣niowej 1939 r. Osi臋ciny znalaz艂y si臋 w strefie dzia艂a艅 bojowych 15 DP (dywizji piechoty) i 27 DP wycofuj膮cych si臋 przez teren Kujaw po kl臋sce w korytarzu gda艅skim i po oddaniu Bydgoszczy.
15.DP - wycofuje si臋 w kierunku Kutna
15.DP, kt贸rej dow贸dc膮 by艂 gen.bryg. Zdzis艂aw Przyja艂kowski, a szefem sztabu pp艂k. J贸zef Drotlew walczy艂a w nast臋puj膮cym sk艂adzie:
  • 59 pp (pu艂k piechoty ) z Inowroc艂awia pod dow贸dztwem p艂k. Boles艂awa Mirga艂owskiego
  • 61.pp z Bydgoszczy pod dow贸dztwem p艂k. Franciszka Sobolty
  • 62 pp „Dzieci Bydgoskich” pod dow贸dztwem p艂k Kazimierza Heilmana - Rawicza
  • 15.pal (pu艂k artylerii lekkiej ) z Bydgoszczy pod dow贸dztwem pp艂k Jerzego Leonharda
  • 15.dywizjon artylerii ci臋偶kiej (dac) pod dow贸dztwem mjr Stefana Starzy艅skiego
Po opuszczeniu Bydgoszczy dywizja zorganizowa艂a obron臋 w rejonie Bydgoszcz – Brzoza –艁臋gnowo na linii 艁臋gowo –Jez.Jezuickie – Kobylarniana przeciw niemieckiej 50 DP z kt贸r膮 stoczy艂a ci臋偶k膮 walk臋 6 wrze艣nia.
Niemiecka 50 DP ( dow贸dca gen. por. Sorsche, szef sztabu p艂k Eberle) ze sk艂adu 4-tej Armii Pancernej gen. H.Guderiana uderzy艂a na stanowiska 15 DP:
  • 121.pp uderzy艂 na polski 59.pp wzd艂u偶 toru kolejowego i szosy Bydgoszcz –Toru艅
  • 122.pp uderzy艂 na pozycje 62.pp, lecz zosta艂 zatrzymany na linii Rupienica – 艁膮偶yn
  • 123.pp uderzy艂 na stanowiska 61.pp wzd艂u偶 szosy Bydgoszcz- Brzoza.
Po 6-godzinnym boju 15.DP w ci膮g艂ych walkach wycofa艂a si臋 do rejonu Gniewkowa.
Ugrupowanie bojowe w rejonie Gniewkowa dywizja osi膮gn臋艂a jednak dopiero w po艂udnie 7 wrze艣nia. Tego dnia oko艂o godz.12 dow贸dca dywizji jako dow贸dca ca艂ej Grupy Operacyjnej, z rejonu wsi Zagajewice i Miechowice wydal dwa rozkazy do przegrupowania si臋 w nocy z 7/8 wrze艣nia. Zgodnie z tymi rozkazami 15.DP mia艂a si臋 ugrupowa膰 w rejonie: Osi臋ciny, Wola Skarbkowa, Cukrownia Brze艣膰 Kujawski, Redecz Krukowy. Miejsce postoju dow贸dcy 15.DP wyznaczono w folwarku Miechowice, a miejsca postoju dow贸dc贸w pu艂k贸w jak nast臋puje:
  • dow贸dca 59.pp w folwarku o l km na po艂udniowy wsch贸d od wsi Wola Skarbkowa (Bart艂omiejowice - p.m.)
  • dow贸dca 61.pp we wsi Redecz Krukowy
  • dow贸dca 62.pp we wsi Karolin
Ale przem臋czone oddzia艂y 15.DP nie by艂y w stanie wykona膰 tego rozkazu, zw艂aszcza w sytuacji ogromnego zat艂oczenia dr贸g kolumnami taborowymi i pojazdami cywilnych uciekinier贸w. Przemarsz wojsk odbywa艂 si臋 w takich samych warunkach, jak to uprzednio opisano przy wycofywaniu si臋 26.DP. Potwierdza to najlepiej meldunek dow贸dcy 82. samodzielnej kompanii CKM kpt. Miedziankowskiego:
Melduj臋, 偶e dow贸dcy poszczeg贸lnych kolumn taborowych 15.DP wykazali w dzisiejszym marszu kompletn膮 ignorancj臋 i brak poczucia odpowiedzialno艣ci. No szosie Gniewkowo - Murzynno zasta艂em o godzinie 9.00 bezprzyk艂adny nie艂ad: 4 rz臋dy woz贸w posuwa艂o si臋 w jednym kierunku, kolumny porozrywane, wo藕nice na wozach 艣pi膮. Oficerowie gdzie艣 daleko na przedzie spokojnie cz艂api膮c na koniach, drzemi膮. Nikt nie wie dok膮d jedzie i do kogo nale偶y. Pod Dworem Lipie straci艂em godzin臋 czasu osobi艣cie porz膮dkuj膮c kolumn臋. Gdyby w tym czasie dokonano nalotu, pozostaliby艣my zupe艂nie bez kolumn.
Zaka艂膮 dla przesuwaj膮cych si臋 oddzia艂贸w by艂y setki i tysi膮ce woz贸w z cywilnymi uciekinierami, kt贸re hamowa艂y przemarsze i wprowadza艂y rozprz臋偶enie w艣r贸d wojska. Dlatego te偶 gen. Przyja艂kowski, dla zatrzymania dalszego potoku uciekinier贸w, nakaza艂 rozrzucanie ulotek z apelem do ludno艣ci aby pozostawa艂a w swoich miejscach zamieszkania. Ulotki by艂y zrzucane z samolot贸w II-go plutonu 46.Eskadry Obserwacyjnej stacjonuj膮cej na lotnisku polowym Walentynowo kolo Zakrzewa. Skutki tej propagandy by艂y jednak znikome.
Z rejonu Gniewkowa jednostki 15.DP przesuwa艂y si臋 drogami:
  • Lipie - Murzynno - Straszewo - Koneck - 艁owiczek - B膮dkowo
  • Murzynno - D膮browa Biskupia - Siniarzewo
  • D膮browa Biskupia - S臋dzin – Krzywos膮dz
i w dniu dnia 8 wrze艣nia osi膮gn臋艂y lini臋 kana艂贸w Parcha艅skiego i Bachorze grupuj膮c si臋 w rejonach: B膮dkowo, Straszewo, S臋dzin.
W dniu 8 wrze艣nia o godz. 13.00 z miejscowo艣ci S臋dzin dow贸dca 15.DP wydal rozkazy do przesuni臋cia si臋 dywizji na nowe stanowiska w nocy z 8/9 wrze艣nia. Wyznaczono nast臋puj膮ce zadania:
  • Dla 59.pp - przesun膮膰 si臋 po osiach marszu:
    • kol. Seroczki - Gos艂awice - Kamieniec - Ujma Du偶a - B膮dkowo - kol.Wysocinek – dw贸r Bach贸rka - dw贸r Falborz oraz:
    • Seroczki. - G臋sin - Siniarzewo - Ujma Ma艂a - folwark Krotoszyn - kol.Miechowice - Romocinek
z zadaniem zorganizowania obrony z kierunku Osi臋cin na odcinku K膮kowa Wola ­- Miechowice
Po tych osiach maszerowa艂y tu偶 przed piechot膮 baterie ci臋偶kiej artylerii (15.dac) oraz Bydgoski Batalion Obrony Narodowej. Miejsce postoju dow贸dcy 59.pp wyznaczono we dworze Kuczyna
  • Dla 62.pp - przesun膮膰 si臋 po osiach marszu:
    • kol.Zakrzewo - Bachorza - Czo艂pin - folw. Nag贸rki - folw. Ko艣cielna Wie艣 ­
    • folw. Zagajewice - folw. Miechowice - J膮drowice, oraz
    • - S臋dzin - D臋by Morawy - U艂omie - Byczyna - Pilichowo - Osi臋ciny - Redecz Krukowy
z zadaniem zorganizowania obrony na odc. K膮kowa Wola - Redecz Kalny wzg贸rze 100. Po tej osi przesuwa艂y si臋 te偶 82.kompania CKM i bateria przeciwlotnicza. Miejsce postoju dow贸dcy 62.pp wyznaczono we wsi Bielawy.
  • Dla 61.pp - przesun膮膰 si臋 po osiach marszu:
    • folw.zach.Kobielice - ko1.Bronislaw - folw. K艂onowo - Skibin - st.kolei Osi臋ciny­ - folw. D膮bie, oraz
    • Pieranie - Konary - Skotniki - Radziej贸w - Faliszewo - Torzewo - Bodzanowo
z zadaniem zorganizowania obrony na odc. od rzeczki Zg艂owi膮czki do wzg贸rza 100 Redecz Kalny. Miejsce postoju dow贸dcy 62.pp wyznaczono we dworze Lubraniec, na po艂udnie od cegielni.
Dow贸dca 15.DP od godz. 1.00 dnia 9 wrze艣nia stacjonowa艂 w Szkole Rolniczej w Brze艣ciu Kujawskim.
W wykonaniu tych zada艅 jednostki 15.DP w dniu 9 wrze艣nia ugrupowa艂y si臋 jak nast臋puje:
  • 59 pp z 6 baonem CKM i 2/15 pal obsadzi艂 odcinek obrony na p贸艂nocc od Miechowic na styku z ugrupowaniem 27 DP, do K膮kowej Woli
  • 62.pp z dywizyjn膮 kompani膮 CKM i 3/15 pal broni艂 odcinka od styku z 59.pp do Redcza Kalnego
  • 61. pp z 1/15 pal zaj膮艂 obron臋 od rzeki Zg艂owi膮czki kolo maj膮tku 呕ydowo do Redcza Kalnego
Odw贸d dow贸dcy 15.DP stanowi艂y Bataliony Obrony Narodowej NAK艁O i BYDGOSZCZ, kt贸re zaj臋艂y stanowiska w maj膮tku Falborek i w rejonie Cukrowni Brze艣膰 Kujawski, oraz 15.dac w rejonie wsi Rzadka Wola. Bateria przeciwlotnicza otrzyma艂a zadanie os艂ony stanowisk 15.dac, a 82.kompania CKM zadanie os艂ony Kwatery G艂贸wnej dywizji.
Przemarsz jednostek po nakazanych osiach marszu odby艂 si臋 bez przeszk贸d ze strony nieprzyjaciela. Przez Osi臋ciny przegrupowa艂a si臋 cz臋艣膰 62.pp z 3 bateri膮 15.pal, z bateri膮 plot. oraz dywizyjn膮 kompani膮 CKM, ie. Saperzy dywizyjni zniszczyli na szosie Radziej贸w - Brze艣膰 Kujawski most na kanale w pobli偶u stacji kolejki w Osi臋cinach, a we wsi Borucin przez 艣ci臋cie wielkich przydro偶nych topoli zatarasowali drog臋 w kierunku D膮bia i Lubra艅ca.
Po po艂udniu 9 wrze艣nia na przedpolu obrony 15.DP pojawi艂y si臋 niemieckie oddzia艂y rozpoznawcze, jednak nie z kierunku Osi臋cin, ale z p贸艂nocnego zachodu, rozpoznaj膮c kierunek na Wieniec i Brze艣膰 Kujawski, a wi臋c na styku z jednostkami polskiej 27.DP.
W nocy z 9/10 wrze艣nia 15.DP przegrupowa艂a si臋 bez przeszk贸d ze strony nieprzyjaciela do rejonu Chodecz - Lubie艅 - Szczutkowo.
27.Dywizja Piechoty - stra偶 tylna Armii POMORZE
27.Dywizja Piechoty pod dow贸dztwem gen. bryg. Juliusza Drapelli, z pp艂k. dypl. Stanis艂awem Bobrowskim jako szefem sztabu zosta艂a rozbita w bitwie w korytarzu gda艅skim i od 5 wrze艣nia odtwarza艂a swe si艂y w rejonie Bydgoszczy, z resztek w艂asnych jednostek, kt贸re wydosta艂y si臋 z kot艂a na p贸艂noc od miasta oraz z batalion贸w marszowych garnizonu Bydgoszcz. W rezultacie ci膮g艂ych walk os艂onowych odtworzona 27.DP w godzinach rannych dnia 9 wrze艣nia zbli偶y艂a si臋 do rejonu W艂oc艂awka i przyst膮pi艂a do organizowania obrony jak nast臋puje:
  • 24.pp pod dow贸dztwem pp艂k. dypl. Juliana Grudzi艅skiego wzmocniony 68.dal zaj膮艂 obron臋 od Wis艂y do linii Ka藕mierzowo - maj膮tek Ustronie
  • 23.pp pod dow贸dztwem p艂k. Jerzego Wroczy艅skiego wzmocniony 27.pal zaj膮艂 obron臋 od styku z 24.pp do linii Lipiny - Gustorzyn,
  • 22.pp pod dow贸dztwem p艂k. Feliksa J臋drychowskiego wzmocniony 2.dywizjonem z 9.pal zaj膮艂 obron臋 od styku z 23.pp do kana艂u Bachorze. Pu艂k ten swym lewym skrzyd艂em na kanale graniczy艂 z 15.DP.
Przed po艂udniem 9 wrze艣nia na przedpolu 27.DP pojawi艂y si臋 czo艂owe oddzia艂y niemieckiej 50.DP. Wywi膮za艂a si臋 walka. Szczeg贸lnie silny atak nast膮pi艂 na pozycje 23.pp z kierunku Jaranowa. Pod wiecz贸r jednak Niemcy zostali zmuszeni do wycofania si臋.
W zwi膮zku z odchodzeniem 15.DP na nowe stanowiska dow贸dca 27.DP postanowi艂, wykorzystuj膮c os艂on臋 lasu, jeszcze przed zmierzchem wycofa膰 si臋 na now膮 lini臋 obrony: Korabniki - Mazury - Machnacz - K膮ty - Nowy M艂yn - Brze艣膰 Kujawski - Nowe Turowo, a ponadto wysun膮膰 silny oddzia艂 wydzielony (OW) w rejon Osi臋cin. Bitwa tego oddzia艂u pod Osi臋cinami b臋dzie opisana dalej.
Natomiast jednostki 27.DP stoczy艂y 10 wrze艣nia ci臋偶k膮 walk臋 z niemieck膮 50.DP w rejonie Wieniec - Nowy M艂yn. Najsilniejsze uderzenie niemieckie, wsparte czo艂gami, wysz艂o na obron臋 22.pp, ale szcz臋艣liwie zosta艂o odparte. Jednak drugie tego dnia uderzenie wsparte zmotoryzowan膮 artyleri膮 przynios艂o Niemcom pewien sukces. Wprawdzie jeszcze przed zmierzchem 10 wrze艣nia przeciwuderzenie 23.pp cz臋艣ciowo przywr贸ci艂o sytuacj臋, ale i tak w nocy z 10/11 wrze艣nia 27.DP wycofa艂a si臋 na nowe stanowiska.
Bitwa pod Osi臋cinami 10 wrze艣nia 1939 r.
W dniu 9 wrze艣nia o godz.14.00 dow贸dca 27.DP gen. Drapella wydal rozkaz o utworzeniu Oddzia艂u Wydzielonego w sk艂adzie: 24.pp (bez pierwszego batalionu), 48.dal, Kawaleria Dywizyjna, dru偶yna kolarzy, dru偶yna 艂膮czno艣ci; jako bezpo艣rednie wsparcie wyznaczono 2.bateri臋 z 9.pal oraz dwie baterie z 27. pal.
Przegrupowanie jednak 27.DP odbywa艂o si臋 w styczno艣ci z nieprzyjacielem i post臋powa艂o do艣膰 chaotycznie. Dezorganizowa艂 je ogie艅 artylerii zza Wis艂y, a dodatkowym utrudnieniem by艂o skupienie du偶ych oddzia艂贸w we w艂oc艂awskim masywie le艣nym, gdzie gubi艂y one drog臋. Nie jest wiadome, dlaczego OW w kierunku Osi臋cin wyszed艂 w innym terminie i w innym sk艂adzie ni偶 przewidziane rozkazem. By膰 mo偶e przyczyny le偶a艂y w艂a艣nie w chaosie przegrupowywania si臋 dywizji.
O 艣wicie 10 wrze艣nia drog膮 Wieniec - Osi臋ciny wyruszy艂 Oddzia艂 Wydzielony pod dow贸dztwem mjr Aleksandra Wilhelma Hertkleina (dow贸dcy I-go batalionu 24.pp), na kt贸ry sk艂ada艂y si臋:
  • - I batalion 24.pp w sk艂adzie:
    • l. kompania - dow贸dca kpt. Wac艂aw Dziewulak
    • 2.kompania - dow贸dca ppor. Boles艂aw Mackiewicz
    • 3.kompania - dow贸dca ppor. Antoni Martynowicz
  • Kompania CKM - dow贸dca por. Czes艂aw G艂owacki
  • Pluton taczanek - dow贸dca ppor. Marian P臋kalski
  • Pluton artylerii piechoty - dow贸dca por. Julian Gozdal
  • Kompania przeciwpancerna - dow贸dca ppor. Mieczys艂aw Tabacki
  • 48.dal - dow贸dca mjr Antoni Molenda
Po kilku godzinach marszu OW zaj膮艂 las na wsch贸d od miejscowo艣ci Osi臋ciny. Nie jest znane szczeg贸艂owo ugrupowanie bojowe przyj臋te przez oddzia艂. Z relacji 艢wiadk贸w i 藕r贸de艂 niemieckich mo偶na je odtworzy膰 tylko w przybli偶eniu jak nast臋puje:
  • Przynajmniej jedna bateria artylerii zaj臋艂a stanowiska w ogrodach miasteczka Osi臋ciny. By艂a to prawdopodobnie 2.bateria 48.dal, kt贸ra jako najdalej wysuni臋ta na zach贸d mia艂a potem k艂opoty z wycofaniem si臋, trac膮c w efekcie wszystkie dzia艂a. By艂o to ju偶 jednak poza Osi臋cinami. Bateria ta by艂a os艂aniana w Osi臋cinach przynajmniej przez jedn膮 kompani臋 piechoty
  • w parku maj膮tku Osi臋ciny zaj膮艂 stanowiska przynajmniej jeden pluton CKM
  • g艂贸wne stanowiska artylerii (2 -3 baterie) by艂y rozlokowane w rejonie zabudowa艅 folwarku 呕akowice,
  • we wsiach Karolin i 呕akowice zaj臋艂a stanowiska piechota wzmocniona plutonami CKM
Ugrupowanie oddzia艂u skierowane by艂o frontem na po艂udniowy zach贸d w kierunku przebiegaj膮cej w odleg艂o艣ci ok. 2 km szosy Radziej贸w - Brze艣膰 Kujawski. Ta w艂a艣nie szosa stanowi艂a g艂贸wn膮 o艣 marszu dla niemieckiej 208.DP dowodzonej przez gen. mjr Andreasa. Dywizja ta (z odwodu Grupy Armii), w sk艂adzie: 309.pp, 337.pp i 338.pp wesz艂a do akcji 5 wrze艣nia na kierunku Nak艂o - Inowroc艂aw. 337.pp z tej dywizji zdobywa艂 8 wrze艣nia Inowroc艂aw. 9 wrze艣nia dywizja otrzyma艂a rozkaz przyspieszenia marszu w kierunku na Lubraniec - Kutno, dla odci膮偶enia 50.DP posuwaj膮cej si臋 w ci臋偶kich walkach z polsk膮 27.DP wzd艂u偶 Wis艂y, a tak偶e dla odci膮偶enia oddzia艂贸w niemieckich zaanga偶owanych w rozpoczynaj膮cej si臋 w艂a艣nie bitwie pod Kutnem.
Czo艂owy 309.pp tej dywizji pod dow贸dztwem obersta Friedricha Wilhelma Liegmanna, pod wiecz贸r 9 wrze艣nia osi膮gn膮艂 miejscowo艣膰 Skibin i od rana 10 wrze艣nia rozpocz膮艂 dalszy marsz w kierunku Lubra艅ca. Pu艂k ten by艂 zorganizowany i wyposa偶ony wg etat贸w niemieckiego pu艂ku Landwery, a wi臋c artyleria i tabory o trakcji konnej, jednostki piesze i troch臋 kolarzy.
Jako pierwszy przesuwa艂 si臋 szos膮 Radziej贸w - Brze艣膰 pu艂kowy pluton kolarzy, a nast臋pnie bataliony 309.pp w kolejno艣ci III, II i I. Oko艂o godz. 10.00, gdy pluton kolarzy osi膮gn膮艂 rejon Redcza Kalnego, a III. batalion pod dow. hauptmanna Muellera dochodzi艂 do wsi Borucinek, artyleria polska z rejonu 呕akowic rozpocz臋艂a bitw臋.
Przebieg starcia bardziej znany jest od strony Niemc贸w, a to dzi臋ki ksi膮偶ce 偶o艂nierzy niemieckich K.Hoffmanna i P.Kirschke pt. JR 309 marschiert an der Feind Erlebnisberichte aus dem Polenfeldzuge 1939 (Berlin 1940). Bitwa, czy potyczka pod Osi臋cinami by艂a chrztem bojowym tego pu艂ku w II wojnie 艣wiatowej. Z tej ksi膮偶ki pochodzi tez szkic przebiegu bitwy.
Ostrzelany przez polsk膮 artyleri臋 III batalion 309.pp w sk艂adzie 9., 10., 11. i 12. kompanie znalaz艂 schronienie w przydro偶nych rowach. Jednak w艂膮czaj膮c do walki coraz to nowe elementy bojowe batalionu Niemcy wytrzymali atak polskiej piechoty z kierunku 呕akowic. 11. kompania tego batalionu, posuwaj膮c si臋 w rowach przydro偶nych a偶 do wschodniego skraju wsi Borucinek, osi膮gn臋艂a cz臋艣ciowe oskrzydlenie sil polskich i oko艂o godz.13.30 zmusi艂a je do wycofania si臋 przez 呕akowice na wsch贸d.
Z powodu zerwanego mostu na kanale kolo stacji kolei w膮skotorowej Osi臋ciny, szos膮 w kierunku Brze艣cia mog艂y przesuwa膰 si臋 tylko oddzia艂y piesze. Wszystkie pojazdy by艂y kierowane boczn膮 drog膮 gruntow膮 do wsi i lasu Samszyce. Tam tez znalaz艂a si臋 artyleria pu艂kowa 309.pp kt贸ra tylko z trudem, chowaj膮c si臋 za stogami zbo偶a mog艂a w艂膮czy膰 si臋 do walki z jednostkami polskimi od strony Karolina i 呕akowic.
 

Artyleria niemiecka w marszu (przez wie艣 Samszyce) na stanowiska bojowe do bitwy pod Osi臋cinami

Maszeruj膮cy w odleg艂o艣ci ok. 1 km za III batalionem II batalion 309.pp w sk艂adzie 5.,6., 7. i 8. kompanie w chwili rozpocz臋cia bitwy znajdowa艂 si臋 w rejonie stacji kolejowej Osi臋ciny. Natychmiast rozwin膮艂 on stanowiska frontem w kierunku Karolina i Osi臋cin. 5.kompania z ci臋偶k膮 broni膮 maszynow膮 zaj臋艂a pozycje nieco na wsch贸d od skrzy偶owania dr贸g, natomiast kompanie 6. i 7. posuwa艂y si臋 w rowach wzd艂u偶 drogi w kierunku Osi臋cin. Oko艂o godz.12.30 ogie艅 polski nieco os艂ab艂. Do Osi臋cin zosta艂 skierowany oddzia艂 rozpoznawczy pod dow贸dztwem leutnanta von Kuczkowskiego z zadaniem stwierdzenia, czy Osi臋ciny s膮 wolne i rozpoznania si艂 polskiej obrony w rejonie Karolina. Tak oto opisuje te zdarzenia unteroffizier Erich Mueller w cytowanej ksi膮偶ce:
Przed po艂udniem 10 wrze艣nia pu艂k maszeruje drog膮 w kierunku Lubra艅ca. Nagle na prawo i lewo od drogi wybuchaj膮 polskie granaty. Oddzia艂y natychmiast sp艂ywaj膮 na prawo, aby szuka膰 ochrony za stogami s艂omy. Wszystkie tabory zostaj膮 skierowane boczn膮 drog膮 do pobliskiego lasku..
Tymczasem nast臋puje rozwini臋cie kompanii. 6.kompania wykorzystuj膮c rowy przesuwa si臋
do przodu. Dostateczne krycie mamy a偶 do stacji Osi臋ciny, przy kt贸rej znajduje si臋 batalionowy punkt dowodzenia. Przed nami nieco na lewo w wiosce Karolin siedz膮 Polacy i ostrzeliwuj膮 nas ogniem broni maszynowej i artylerii.
Zadanie 6.kompanii brzmi: „Ustali膰, czy Osi臋ciny s膮 zaj臋te przez wroga”. W tym celu do Osi臋cin zostaje skierowany leutnant v.Kuczkowski z dwoma dru偶ynami z 2.plutonu. Rowy przydro偶ne nadaj膮 si臋 doskonale jako ukrycie przed ogniem maszynowym, jednak wkr贸tce zostajemy wykryci przez przeciwnika i otrzymujemy ogie艅 artyleryjski. Dow贸dca oddzia艂u pod膮偶a teraz z 1. dru偶yn膮 do Osi臋cin. Pozosta艂a dru偶yna ma utrzyma膰 艂膮czno艣膰 z kompani膮 i nie dopu艣ci膰 do odci臋cia 1.dru偶yny. Przy wkraczaniu do Osi臋cin nasi koledzy otrzymuj膮 niespodziewanie ogie艅 szrapnelowy, kt贸ry przypisuj膮 nieprzyjacielowi. Z tego powodu wycofuj膮 si臋 na skraj miejscowo艣ci, dok膮d dociera pozosta艂a dru偶yna. Okazuje si臋 jednak. ze ogie艅 ten wykona艂a nasza artyleria. My艣leli oni, ze Osi臋ciny s膮 jeszcze zaj臋te przez Polak贸w. Teraz juz obie dru偶yny ruszaj膮 do przodu i zajmuj膮 Osi臋ciny, kt贸re przeciwnik tymczasem opu艣ci艂. W Osi臋cinach, kt贸re wydaj膮 si臋 wymar艂e, tylko pojedyncze osoby snuj膮 si臋 po ulicy. W oko艂o 10 minut po zaj臋ciu przez nas miasteczka, nadci膮gaj膮 zmotoryzowani pionierzy, ca艂kowicie zaskoczeni tym, ze miejscowo艣膰 zosta艂a ju偶 zaj臋ta przez piechot臋.. Tym razem okazali艣my si臋 szybsi, ni偶 zmotoryzowani.
Wr贸g poczu艂 si臋 zagro偶ony ze skrzyd艂a. Wstrzyma艂 ogie艅 i wycofa艂 si臋 z miejscowo艣ci Karolin. Leutnant v.Kuczkowski ze swym oddzia艂em prowadzi艂 dalej rozpoznanie, a偶 do ko艅ca miejscowo艣ci Karolin. O godz.15:00 ca艂y odcinek bitwy II. batalionu zosta艂 oczyszczony z wroga.
Si艂y polskie broni膮ce Osi臋cin ocenili Niemcy na p贸艂 batalionu piechoty i bateri臋 artylerii, natomiast z Borucinka niemiecka II kompania meldowa艂a o wycofywaniu si臋 na wsch贸d drog臋 przez 呕akowice dw贸ch kompanii piechoty i jednej baterii dzia艂.
I batalion 309.pp w chwili rozpocz臋cia bitwy ,w sk艂adzie 1.,2., 3. i 4. kompanie zszed艂 juz z szosy Radziej贸w - Brze艣膰 i maszerowa艂 boczn膮 drog膮 gruntow膮 wzd艂u偶 toru kolei w膮skotorowej przez Borucin w kierunku D膮bia i Lubra艅ca. Ogie艅 polskiej artylerii zaskoczy艂 batalion przed Borucinem, zmuszaj膮c do rozwini臋cia obrony na zach贸d od wsi Borucin a偶 do tor贸w kolejki. Oddzia艂 nie poni贸s艂 strat i w zupe艂nie ciemnej nocy dotar艂 do Redcza Kalnego.
Artyleria niemiecka usi艂owa艂a w czasie bitwy prowadzi膰 ogie艅 z pomoc膮 obserwatora lotniczego. Jednak ostrzelany przez polskie karabiny maszynowe samolot szybko wycofa艂 si臋 z pola walki.
Oko艂o godziny 15.00 bitwa dobieg艂a ko艅ca. 309.pp kontynuowa艂 marsz docieraj膮c wieczorem do Redcza Kalnego, na p贸艂nocny zach贸d od Lubra艅ca. I chocia偶 sam Lubraniec by艂o ju偶 wida膰, Niemcy zaj臋li go dopiero nast臋pnego dnia. Straty niemieckie w bitwie to 1 zabity, 1 zaginiony, 2 rannych i 2 zabite konie.
Ze strony polskiej w bitwie pod Osi臋cinami poleg艂o 3 偶o艂nierzy: Marian Lesowski, Jan Wyczy艅ski i Kazimierz Jakubowski. Zostali oni pochowani na cmentarzu w Osi臋cinach. W 1957 r. szcz膮tki ich ekshumowano i przeniesiono na obecne miejsce pod pami膮tkowy nagrobek.
Niemiecki szkic bitwy pod Osi臋cinami

Jedynym zabitym ze strony niemieckiej by艂 szeregowy Karl Pieper z obs艂ugi CKM. By艂 on pierwszym poleg艂ym z 309.pp w kampanii 1939 r. Jego zw艂oki pochowano w przydro偶nym pasie w pobli偶u kana艂u kolo wsi Samszyce, a po kilku tygodniach ekshumowano i przewieziono do Niemiec.
A oto jak opisuje jego 艣mier膰 szer. Georg Schmidt w cytowanej juz ksi膮偶ki: IR 309 marschiert
an der Feind:
Przy wysadzonym mo艣cie no drodze przemarszu, 2,5 km na po艂udniowy zach贸d od Osi臋cin, ci臋偶kie karabiny maszynowe zosta艂y zdj臋te i przeniesione na stanowiska do row贸w przydro偶nych ok.2 km od Osi臋cin. Z powodu ognia artylerii i k.m. przeciwnika na rozkaz dow贸dcy batalionu 2 CKM-y musia艂y zmieni膰 stanowiska z prawego do lewego rowu przydro偶nego. Zaprz臋g od biedki z CKM dowi贸z艂 na stanowiska amunicj臋 i chcia艂 teraz znale藕膰 schronienie w pobliskim lesie. Jednak polski ogie艅 zaporowy i coraz gro藕niejsze wybuchy granat贸w zmusi艂y naszego koleg臋 Piepera do opuszczenia biedki i skoku do rowu przydro偶nego. Tak偶e po drodze bezustannie kosi艂 ogie艅 polskich k.m. Nagle w rowie wybuch艂 granat. Celne trafienie zabi艂o naszego koleg臋 oraz oba konie od biedki.
Gdy ogie艅 polskiej artylerii ustal i Polacy uciekli, w ci臋偶kiej polskiej ziemi zosta艂 wykopany gr贸b dla naszego kolegi, po prawej stronie drogi w pobli偶u wjazdu do Osi臋cin. Z powodu twardo艣ci pod艂o偶a gr贸b by艂 p艂ytki. Dw贸ch koleg贸w po艂o偶y艂o na p艂achcie namiotowej zabitego, nieprzyjemnie okaleczonego nieprzyjacielskim granatem, i z艂o偶y艂o go do ostatecznego spoczynku. Nasz dow贸dca kompanii wyg艂osi艂 kr贸tkie s艂owa po偶egnania, kt贸re zako艅czy艂 zapewnieniem, ze swego pierwszego zabitego w tej wojnie, a by膰 mo偶e i pierwszego zabitego w pu艂ku, kompania zachowa na zawsze w pami臋ci. Cicha modlitwa zako艅czy艂a kr贸tk膮 uroczysto艣膰. Wkr贸tce wyr贸s艂 niewielki pag贸rek nad miejscem spoczynku poleg艂ego. Koledzy ozdobili jego gr贸b stalowym he艂mem i bukietem kwiat贸w.
Drewniany krzy偶 z nazwiskiem i dat膮 艣mierci wskazuje miejsce, gdzie spoczywa nasz kolega poleg艂y za wielko艣膰 i wolno艣膰 Niemiec

A oto kilka nazwisk niemieckich 偶o艂nierzy i oficer贸w z 309.pp kt贸rzy brali udzia艂 w bitwie pod Osi臋cinami:
  • ze sztabu pu艂ku: hauptm.Busch i hauptm. Erich Wagner
  • z I batalionu: leutn.Eduard Grollmus, leut.Herman Liebich, leutn.Paul Hagedorn, feldw. Pisowotzki, feldw.Mrutzek
  • z II batalionu: leut.v.Kuczkowski, unterof. Erich Mueller, unterof. Kurt Schwoll
  • z III batalionu: hauptm. Mueller, hauptm. Alexander Proschwitz, obleut. Winter, feldw. Richard Diedrich, feldw. Karl Schlenk, szer. Georg Schmidt i szer. Karl Pieper(poleg艂)
oraz z 13.kompanii: leut. Liese (dow贸dca), leut.Schulz, szer. Werner Tiebel. Poza tym unterof. Bernhard Zimnik z pu艂kowego plutonu kolarzy.
W relacjach polskich o bitwie pod Osi臋cinami potwierdza si臋 zako艅czenie walki oko艂o po艂udnia 10 wrze艣nia i wycofanie si臋 OW okr臋偶nymi drogami do w艂asnych pozycji w rejonie Brze艣cia. Oderwanie si臋 i marsz odwrotowy by艂y trudne. Nieprzyjaciel rzuci艂 w po艣cig oddzia艂 zmotoryzowany, kt贸ry poruszaj膮c si臋 rownolegle z kolumn膮 z boku zadawa艂 straty napadami ogniowymi i powodowa艂 zamieszanie. 2.bateria 48.dal zaatakowana z tylu straci艂a ca艂y sw贸j sprz臋t.
Mimo tego pojawienie si臋 OW cz臋艣ciowo na niemieckich ty艂ach by艂o skuteczn膮 dywersj膮; zahamowa艂o zaczynaj膮ce si臋 ju偶 natarcie. P贸藕nym wieczorem OW przedar艂 si臋 w obr臋b w艂asnych pozycji. W ten spos贸b nie dosz艂o tego dnia do powa偶niejszego natarcia 208.DP. Gros tej dywizji maszeruj膮c wolno po z艂ych drogach na wiecz贸r osi膮gn臋艂o rejon na p贸艂noc od Lubra艅ca.
A swoj膮 drog膮 historia jest z艂o艣liwa - oto dow贸dc膮 polskiego Oddzia艂u Wydzielonego walcz膮cego pod Osi臋cinami by艂 oficer o z niemiecka brzmi膮cym nazwisku: major Aleksander Wilhelm Hertklein. Natomiast zaj膮艂 miasteczko pododdzia艂 niemiecki pod dow贸dztwem oficera o nazwisku bardziej swojskim: leutnant von Kuczkowski.

Warszawa, 27 sierpnia 2006
   ©2005 Urz膮d Gminy Osi臋ciny