Czwartek,  18 stycznia 2018, Imieniny: Beatrycze, Ma砱orzaty, Piotra
   Strona g艂贸wna       Samorz膮d       Osi臋ciny       Kultura i Sport       Edukacja       Inwestycje       Przetargi       Umowy    
SKARBY W SAD艁U呕KU
A na stodole sroka siada
I wys艂uchuje co kto gada,
I wys艂ucha艂a, 偶e w tym b艂ocie
Le偶膮 wielkie skarby, krocie!
 
Te s艂owa pochodz膮 z komedyjki Skarb w Jeziorze, wystawionej w 1946 r. przez amatorski zesp贸艂 teatralny p. Jozefa Kowalskiego w osi臋ci艅skiej sali stra偶ackiej. Jak 艂atwo si臋 domy艣le膰, tematem jej by艂 s艂awny skarb z jeziora Sad艂u偶ek, kt贸ry od wielu pokole艅 rozpala wyobra藕ni臋 okolicznych mieszka艅c贸w i rzekomych spadkobierc贸w.
 
 
W臋dkarz nad jeziorem w Sad艂u偶ku
 
Nie spos贸b ju偶 dzi艣 ustali膰 z ca艂膮 pewno艣ci膮 sk膮d wzi臋艂o si臋 podanie o sad艂u偶eckim skarbie. Tradycja ustna przekazywana w okolicy z ojca na syna, a zapisana w dziewi臋tnastym wieku przez Maksymiliana Boruckiego wi膮偶e skarb z osob膮 Thorzewskiego, rycerza W艂adys艂awa 艁okietka i w艂a艣ciciela s膮siaduj膮cego z Sad艂u偶kiem Thorzewa. W przededniu bitwy pod P艂owcami zatopi膰 mia艂 on w jeziorze swoje rodowe skarby ukryte w d臋bowej skrzyni, w obawie by nie dosta艂y si臋 one w r臋ce rycerzy krzy偶ackich. Po zwyci臋stwie Polak贸w Thorzewski nie zdo艂a艂 ju偶 jednak cennego depozytu odnale藕膰 lub te偶 nie wydoby艂 go z jakiego艣 innego powodu; do艣膰, 偶e niezmierzone jakoby skarby pozosta艂y w g艂臋bokiej toni, czekaj膮c na znalazc臋. Po艣rednim potwierdzeniem prawdziwo艣ci tej legendy mo偶e by膰 fakt, 偶e kolejne akty prawne dotycz膮ce w艂asno艣ci Sad艂u偶ka i przynale偶膮cego do艅 jeziora zawiera艂y od niepami臋tnych czas贸w uwag臋, i偶 niezale偶nie od osoby aktualnego w艂a艣ciciela maj膮tku, w przypadku odnalezienia w jeziorze skarbu stanowi膰 on b臋dzie w艂asno艣膰 pierwotnych w艂a艣cicieli, potomk贸w legendarnego Thorzewskiego – rodziny hrabi贸w D膮bskich. Sad艂u偶ek odpad艂 wprawdzie od ich ogromnych niegdy艣 d贸br rodowych jeszcze w XVIIII stuleciu, jednak owo zastrze偶enie notarialne przetrwa艂o jeszcze z g贸r膮 sto lat d艂u偶ej, stanowi膮c 偶ywy pomnik wiekowej tradycji.
Skarb, jak to skarb – “od zawsze” zapewne kusi艂 poszukiwaczy. O najdawniejszych pr贸bach jego odkrycia niewiele wiadomo. Pewne jest natomiast, 偶e w latach 40. XIX wieku niejaki Gaszy艅ski, geometra i by艂y oficer napoleo艅ski, postanowi艂 zabra膰 si臋 do rzeczy w spos贸b nowoczesny. Postanowi艂 on odtworzy膰 stary kana艂 i spu艣ci膰 cze艣膰 wody do pobliskiego Jeziora G艂uszy艅skiego, co mia艂o przede wszystkim s艂u偶y膰 u艂atwieniu po艂ow贸w obficie wyst臋puj膮cych w Sad艂u偶ku ryb. Ewentualno艣膰 odkrycia skarbu mia艂a by膰 raczej dodatkow膮 atrakcj膮 ca艂ego przedsi臋wzi臋cia, jako 偶e z mocy prawa nale偶a艂 on i tak do D膮bskich. Gaszy艅ski nie znalaz艂 w ko艅cu dostatecznie wielu nabywc贸w akcji maj膮cych sfinansowa膰 jego zamierzenia, prowadzone by艂y one zreszt膮 niekonsekwentnie i zbyt powoli. Wody jeziora nie chcia艂y jako艣 opa艣膰 (dzi艣 wiadomo, 偶e przyczyn膮 by艂y zasilaj膮ce je stale podziemne 藕r贸d艂a), nic nie da艂y te偶 poszukiwania prowadzone przy udziale nurk贸w, ca艂o艣膰 wi臋c wkr贸tce zako艅czy艂a si臋 plajt膮.
Nie lepiej powiod艂o si臋 jednemu z w艂a艣cicieli Sad艂u偶ka nazwiskiem W臋sierski, kt贸ry w 1876 roku sprowadzi艂 mechanika Marczewskiego i dwie pompy parowe, przy pomocy kt贸rych pragn膮艂 powt贸rzy膰 plan Gaszy艅skiego, doprowadzaj膮c tym razem do ca艂kowitego osuszenia jeziora. Ponownie jednak zwyci臋偶y艂a natura: powierzchnia jeziora obni偶a艂a si臋 wolniej ni偶 przewidywano, za艣 wypompowane wody zala艂y 艂膮ki okolicznych w艂a艣cicieli powoduj膮c straty si臋gaj膮ce kilku tysi臋cy rubli. Poszukiwanie skarbu zn贸w zako艅czy艂o si臋 fiaskiem.
Kolejne pr贸by eksploracji w贸d jeziora mia艂y miejsce bli偶ej ju偶 czas贸w nam wsp贸艂czesnych. W sierpniu 1969 roku ekipa p艂etwonurk贸w pod patronatem Muzeum Kujawskiego we W艂oc艂awku przebada艂a dno jeziora, ponownie nie osi膮gaj膮c 偶adnych rezultat贸w. Poszukiwania nie by艂y jednak ca艂kiem bezowocne, niejako przy okazji bowiem przebadano znajduj膮ce si臋 nad jeziorem grodzisko, wi膮zane dot膮d przez tradycj臋 z czasami W艂adys艂awa 艁okietka – okaza艂o si臋 ono znacznie starsze (VIII/IX wiek n.e.), za艣 odnalezione tam zabytki kultury materialnej zdaniem naukowc贸w by艂y skarbem same w sobie. Nie o taki jednak skarb chodzi艂o oczywi艣cie poszukiwaczom z bydgoskiego Klubu Archeologii Podwodnej, kt贸rzy powracali do Sad艂u偶ka jeszcze co najmniej trzykrotnie, posi艂kuj膮c si臋 zar贸wno nowoczesnym sprz臋tem, jak i pomoc膮… r贸偶d偶karzy. Odnajdowano zabytki ceramiki i ciesielki 艣redniowiecznej, ale te偶 ca艂kiem wsp贸艂czesne 艣mieci, niewypa艂y z okresu wojny, butelki i metalowe rupiecie – skarb Thorzewskiego pozostawa艂 nadal w sferze marze艅. Co ciekawe, jeszcze ca艂kiem wsp贸艂cze艣nie znajdowali si臋 nadal “prawni” pretendenci do skarbu: robotnik Franciszek D膮bski – ostatni potomek pot臋偶nego ongi艣 magnackiego rodu – oraz rodzina Kami艅skich, w艂a艣cicieli jeziora, kt贸rzy czasami bywali w 偶artach nazywani z tego tytu艂u “milionerami”. S膮siedzi pami臋taj膮 jeszcze dzi艣 starego Kami艅skiego, kt贸ry przez dziesi臋ciolecia nie wyp艂ywa艂 na jezioro bez d艂ugiej tyczki do “macania skarbu” i nadziei w sercu na szcz臋艣liwy traf…
Dzi艣 oczywi艣cie skarb w przypadku jego odkrycia stanowi艂by w艂asno艣膰 pa艅stwa, za艣 jego znalazca liczy膰 by m贸g艂 formalnie tylko na niewielkie znale藕ne. Czy jednak w og贸le jest czego szuka膰? Na to pytanie nie艂atwo odpowiedzie膰. Wielowiekowa tradycja wsparta pewnymi 艣wiadectwami pisanymi zdaje si臋 艣wiadczy膰, 偶e co艣 jest “na rzeczy”; niekoniecznie zreszt膮 trzeba tu si臋ga膰 a偶 do zamierzch艂ych czas贸w piastowskich. Przez terytorium Kujaw, podobnie jak przez ca艂膮 Polsk臋, przechodzi艂y w historii liczne burze dziejowe, kt贸rych niemymi 艣wiadectwami s膮 do dzi艣 liczne znaleziska archeologiczne tzw. skarb贸w, ukrytych przez w艂a艣cicieli w obliczu jakich艣 niebezpiecze艅stw, a ponownie wydobytych na 艣wiat艂o dzienne dopiero po up艂ywie wiek贸w, a nawet tysi膮cleci. Z drugiej strony jednak poszukiwania wydaj膮 si臋 by膰 dzisiaj z g贸ry skazane na niepowodzenie. Przede wszystkim jezioro sad艂u偶eckie, podobnie jak wi臋kszo艣膰 nizinnych jezior w Polsce, zajmowa艂o przed wiekami obszar znacznie wi臋kszy ni偶 obecnie, a zatem skarb – zapewne niewielkich rozmiar贸w skrzynia – zatopiony niegdy艣 na 艣rodku jeziora dzi艣 mo偶e znajdowa膰 si臋 ju偶 z dala od wody, gdzie艣 w torfowiskach Sad艂u偶ka czy Zygmuntowa. Sprawy nie u艂atwiaj膮 te偶 warunki przyrodnicze. Badania wykaza艂y bowiem, 偶e do siedmiometrowej gdzieniegdzie g艂臋bi jeziora nale偶y doda膰 jeszcze co najmniej dwa metry g臋stego szlamu na dnie, za艣 widoczno艣膰 w g臋sto zaro艣ni臋tej i zamulonej toni nawet w najlepszych warunkach nie przekracza kilkudziesi臋ciu centymetr贸w, a cz臋sto jest wr臋cz zerowa. Ewentualne poszukiwania wymaga艂yby zatem ogromnego nak艂adu 艣rodk贸w: obj臋cia badaniami przy u偶yciu wykrywaczy metali wielohektarowego obszaru, a nast臋pnie systematycznego przeszukiwania go na wiele metr贸w w g艂膮b, co potrwa膰 by musia艂o ca艂e lata, w dodatku bez najmniejszej gwarancji sukcesu.
To jednak podpowiada pragmatyzm, a czym innym s膮 wszak偶e marzenia poszukiwaczy skarb贸w. Nie ulega wiec 偶adnej w膮tpliwo艣ci, 偶e o poszukiwaniach skarb贸w w Sad艂u偶ku us艂yszymy jeszcze niejeden raz.
 
Na podstawie:
- Maksymilian Borucki, Ziemia kujawska pod wzgl臋dem historycznym, geograficznym…, W艂oc艂awek 1882,
- Andrzej Szmak, Skarb pana Hrabiego, “Kujawy” rocznik 1969,
opracowa艂 Zbigniew G贸recki w listopadzie 2006 r. w Warszawie.
   ©2005 Urz膮d Gminy Osi臋ciny